ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ: ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವಿನ ಜಾಗೃತಿ

ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ: ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಅರಿವಿನ ಪಯಣ.

ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಜ್ಞಾನದ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗುವ ಪರ್ವಕಾಲ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಉಗಮದ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ಅದ್ಭುತ ಕಥೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಒಮ್ಮೆ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಡುವೆ "ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ?" ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರದ ಪೈಪೋಟಿ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ವಿವಾದವು ವಿಶ್ವದ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ಪರಶಿವನು ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಶಿವನು ಒಂದು ಬೃಹತ್ "ಅಗ್ನಿ ಸ್ತಂಭ" (ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಈ ಸ್ತಂಭದ ಆದಿ (ಮೊದಲು) ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವನ್ನು (ಕೊನೆ) ಯಾರು ಮೊದಲು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೋ ಅವರೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಶಿವನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣುವು ವರಾಹ ರೂಪ ತಾಳಿ ಭೂಮಿಯ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಹಂಸ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹುಡುಕಾಟದ ನಂತರವೂ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಅದರ ಗುರಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಸೋಲನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಶಿವನಿಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿ ಶಿವನ ಕೆಂಗಣ್ಣಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅಗ್ನಿ ಸ್ತಂಭವು ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ದಿನವನ್ನೇ ನಾವು ಲಿಂಗೋದ್ಭವ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಸುಂದರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯು ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರ ವಿವಾಹ ನಡೆದ ದಿನ. ವೈರಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಶಿವನು ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ-ಪುರುಷರ ಮಿಲನವಾದ ದಿನವಿದು.

• ಶಿವ: ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸಂಕೇತ.
• ಶಕ್ತಿ(ಪಾರ್ವತಿ): ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಸಂಕೇತ.

ಈ ಇಬ್ಬರ ಐಕ್ಯತೆಯಿಂದಲೇ ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಚಲನೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದು ಇದರ ಆಂತರ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ದಿನದ ಆರಾಧನೆಯು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸುಖ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಬಲವಾಗಿದೆ.

ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೇ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮ ಮಾಡಬಲ್ಲ 'ಹಾಲಾಹಲ' ಎಂಬ ಭೀಕರ ವಿಷವು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಶಿವನು ಆ ವಿಷವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ವಿಷ ಗಂಟಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯದಂತೆ ಪಾರ್ವತಿಯು ಶಿವನ ಕಂಠವನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾಳೆ. ವಿಷದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಶಿವನ ಗಂಟಲು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ (ಅಂದಿನಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ 'ನೀಲಕಂಠ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು). ಆ ವಿಷದ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಶಿವನು ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಅಂದು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಎಚ್ಚರವಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಜಾಗರಣೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾಯಿತು.

ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯನ್ನು 'ಮಾಸ ಶಿವರಾತ್ರಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಬರುವ ಶಿವರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ 'ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ' ಎನ್ನಲು ಬಲವಾದ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಉಪವಾಸ-ಜಾಗರಣೆಯ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಇದು ಜೀವ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಮಿಲನದ ಶುಭಕಾಲ.

ನಮ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನು ಮನಸ್ಸಿನ ಕಾರಕ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ದಿನ ಚಂದ್ರನು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷೀಣಿಸಿರುತ್ತಾನೆ (ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಹಿಂದಿನ ದಿನ). ಅಂದರೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಂಚಲವಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತಂದು, ಅದನ್ನು ಭಗವಂತನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಲು ಈ ಸಮಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭ.

• ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆಯು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ ಮತ್ತು ಮೋಹಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.
• ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು, ನಮ್ಮೊಳಗಿನ 'ಶಿವತ್ವ'ವನ್ನು ಕಾಣಲು ಈ ದಿನ ನಮಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ರಾತ್ರಿಯಂದು ಶಿವನ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

• ಈ ದಿನ ಮಾಡುವ ಅಲ್ಪ ಪೂಜೆಯೂ ಕೂಡ ಸಾವಿರ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
• ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯ ಅರ್ಚನೆ, ಪಂಚಾಮೃತ ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು 'ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ' ಮಂತ್ರದ ಪಠನೆಯು ನಮ್ಮ ಶರೀರದಲ್ಲಿನ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿ, ಸಕಾರಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಶಿವನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುವ ಭಕ್ತರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಿವರಾತ್ರಿಯು ಚಳಿಗಾಲ ಮುಗಿದು ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ನಡೆಯುವಾಗ ನಮ್ಮ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆಯೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.

• ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಜಾಗರಣೆಯಂತಹ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
• ಇದು ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇಡೀ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಮೂಡುವ ಸಮಯವಾಗಿದೆ.

ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಶಿವರಾತ್ರಿಯನ್ನು ತಪ್ಪದೇ ಆಚರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಈ ದಿನ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಎಚ್ಚರವಾಗಿ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಪಾಪಗಳು ತೊಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಏರುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇವರುಗಳು ಸದಾ ಜಾಗೃತರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ "ಶಿವನು ಮಲಗುತ್ತಾನೆ" ಅಥವಾ "ಲಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ" ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಶಕ್ತಿಯು ಮರಳಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಸೇರುವ 'ಯೋಗ ನಿದ್ರೆ'.

ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನು ಶಿವನು ಕುಡಿದಾಗ, ಅದರ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆ ಇಡೀ ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ವಿಷದ ಉರಿಯನ್ನು ತಣಿಸಲು ಮತ್ತು ಶಿವನ ಶರೀರವನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ದೇವತೆಗಳು ಆತನನ್ನು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಕೇತವಾಗಿ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಶಿವನು, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 'ನಿದ್ರೆ' ಅಥವಾ 'ಸಮಾಧಿ' ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಜಾರುತ್ತಾನೆ.

ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯು ನಿರಂತರ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಯಮವಿದೆ—ಯಾವುದೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಸೃಷ್ಟಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಒಂದು 'ವಿರಾಮ' (Pause) ಇರುತ್ತದೆ.

• ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ರಾತ್ರಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹಳೆಯ ಚಕ್ರವು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡು, ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯದ ಚಕ್ರವು ಆರಂಭವಾಗುವ ಸಮಯ.
• ಈ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿವನು (ಅಂದರೆ ಈ ವಿಶ್ವದ ಮೂಲ ಚೈತನ್ಯ) ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಲಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು 'ಶಿವ ಮಲಗುವ ಸಮಯ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯದು ಅಳಿದು ಹೊಸತು ಚಿಗುರಲು ಈ ಲಯ ಅನಿವಾರ್ಯ.

ಶಿವನು ಮಲಗುವುದು ಎಂದರೆ ಅದು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಅರಿವಿನ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿ. ಯೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು 'ತುರೀಯ' ಸ್ಥಿತಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಜ್ಞೆ (Consciousness) ಜಾಗೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

• ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಶಿವನು ಇಂತಹ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಜಾರುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆತನ ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಶಿವನು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಆತನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ತರಂಗಗಳು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದರೆ ಆ ದೈವಿಕ ತರಂಗಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ದೇಹ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಿವನು ಲಯಕರ್ತ. ಲಯ ಎಂದರೆ ವಿನಾಶವಲ್ಲ, ಅದು ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಿದ್ಧತೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೀಜವು ಮಲಗಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ಗಿಡವಾಗಿ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ. ಹಾಗೆಯೇ, ಶಿವನು ಲಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹೊಸ ಯುಗದ ಉದಯ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಹಾನ್ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಮತ್ತು ಆ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಲು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಈ ದಿನ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.

ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡದೆ ಶಿವನಾಮ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇದರ ಹಿಂದೆ ಬಲವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣವಿದೆ. ಈ ದಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ತನ್ನ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಏರಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಾವು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ.

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಯೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯ ರಾತ್ರಿಯಂದು ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ (Northern Hemisphere) ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿದ್ಯಮಾನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಭೂಮಿಯ ಗ್ರಹಗತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ತಾನಾಗಿಯೇ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ (Upward direction) ಚಲಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ಶರೀರದಲ್ಲಿನ ಚೈತನ್ಯವು ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಮೂಲಕ ಮೆದುಳಿನ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯಲು ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಈ ದಿನ ದಾರಿಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಈ ಶಕ್ತಿಯ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ನಮ್ಮ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯು ನೇರವಾಗಿರಬೇಕು.

ನಾವು ಮಲಗಿದಾಗ ಅಥವಾ ಬೆನ್ನು ಬಾಗಿಸಿದಾಗ ಶಕ್ತಿಯ ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹರಿವು ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜಾಗರಣೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕುಳಿತುಕೊಂಡಾಗ ಅಥವಾ ನಿಂತಾಗ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ನೇರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ:

• ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ನಮ್ಮ 'ಮೂಲಾಧಾರ ಚಕ್ರ'ದಿಂದ 'ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರ'ದವರೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಏರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ನಾವು ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ನಮ್ಮ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಸಾಧನೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಲಾಭವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ಜಾಗರಣೆ' ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನಿದ್ರೆ ಗೆಡುವುದಲ್ಲ, ಅದು 'ಜಾಗೃತ'ವಾಗುವುದು. ಅಂದರೆ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು, ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೊಂದುವುದು. ಹಗಲು ಲೌಕಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗಾದರೆ, ರಾತ್ರಿ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನಕ್ಕೆ ಮೀಸಲು. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ನಿಶಬ್ದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಮಂತ್ರ ಘೋಷಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ಆಳವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿನ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಯೋಚನೆಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುತ್ತವೆ.

ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ರಾತ್ರಿ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ನಿದ್ರಿಸುವ ಈ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಗಿಗಳು ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದು, ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಶ್ಲೋಕವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ "ಯಾ ನಿಶಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ತಸ್ಯಾಂ ಜಾಗರ್ತಿ ಸಂಯಮಿ" (ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಮಲಗಿರುವಾಗ ಸಂಯಮಿ ಅಥವಾ ಯೋಗಿಯು ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದಾನೆ). ಈ ಎಚ್ಚರವೇ ನಮಗೆ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಗುರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಕೇವಲ ಜಾಗರಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 'ಉಪವಾಸ'ಕ್ಕೂ ಅತೀವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಉಪವಾಸವೆಂದರೆ ಕೇವಲ "ಹಸಿವಿನಿಂದ ಇರುವುದು" ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ 'ಉಪವಾಸ' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇ ಬೇರೆ. 'ಉಪ' ಎಂದರೆ ಹತ್ತಿರ, 'ವಾಸ' ಎಂದರೆ ಇರುವುದು—ಅಂದರೆ ಭಗವಂತನ ಅಥವಾ ದೈವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಹತ್ತಿರ ಇರುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಉಪವಾಸ.

ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವರ್ಷದ 365 ದಿನವೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಈ ಪವಿತ್ರ ದಿನದಂದು ಆಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಲಘು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಜೀರ್ಣಾಂಗಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

• ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶರೀರವು ತನ್ನೊಳಗೆ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ವಿಷಕಾರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು (Toxins) ಹೊರಹಾಕುವ 'ಡೆಟಾಕ್ಸಿಫಿಕೇಶನ್' ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತದೆ.
• ಹೊಟ್ಟೆ ಖಾಲಿಯಿದ್ದಾಗ ದೇಹದ ಶಕ್ತಿಯು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ ವ್ಯಯವಾಗುವ ಬದಲು, ಶರೀರದ ಜೀವಕೋಶಗಳ ದುರಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಪವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳ ಸೇವನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿವೆ:

• ಸುಲಭ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ: ಹಣ್ಣುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ತಕ್ಷಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು (Glucose) ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾದ ಚೈತನ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
• ಸಾತ್ವಿಕ ಗುಣ: ಕರಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಅಥವಾ ಅಕ್ಕಿ-ಬೇಳೆಗಳಂತಹ ಆಹಾರವು ದೇಹದಲ್ಲಿ 'ತಮೋಗುಣ'ವನ್ನು (ಆಲಸ್ಯ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆ) ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಣ್ಣುಗಳು 'ಸಾತ್ವಿಕ' ಆಹಾರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತವಾಗಿ ಇಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಹಣ್ಣುಗಳ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಪವಾಸವು ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಹಸಿವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ನಾವು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಯಾವಾಗ ನಾವು ಜಿಹ್ವಾ ಚಾಪಲ್ಯವನ್ನು (ರುಚಿಯ ಆಸೆ) ಗೆಲ್ಲುತ್ತೇವೆಯೋ, ಆಗ ನಮ್ಮ ಸಂಕಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ (Will Power) ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಕಲ್ಪ ಶಕ್ತಿಯೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಗೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಉಪವಾಸವೆಂದರೆ 'ನಿರ್ಜಲ ಉಪವಾಸ' (ನೀರು ಕೂಡ ಕುಡಿಯದೆ ಇರುವುದು). ಇದು ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಅತೀವವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ನೀರು ಕೂಡ ಕುಡಿಯದಿದ್ದಾಗ ದೇಹದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಕೋಶವು ಜಾಗೃತಗೊಂಡು ಆಂತರಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ಇರುವವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಅನಾರೋಗ್ಯವಿರುವವರು ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹಾಲನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮ್ಮತಿ.

ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹೇಳಿದ ಉಪವಾಸದ ಉದ್ದೇಶ 'ಶುದ್ಧೀಕರಣ'. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಉಪವಾಸ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ತಿಂಡಿಗಳ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟಾಗಿದೆ. "ಅಕ್ಕಿ ತಿನ್ನಬಾರದು" ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ನಿಯಮವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಅದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಉಪವಾಸದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುವುದು ಸಹಜ.

ಇಂದು ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ದಿನನಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಅಡುಗೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅಕ್ಕಿ ಬಳಸಬಾರದು ಎಂದು ಮಂಡಕ್ಕಿ ಒಗ್ಗರಣೆ, ಅವಲಕ್ಕಿ ಪಂಚಾಮೃತ, ಸಾಬೂದಾನಿ ಖಿಚಡಿ, ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿದ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಬಜ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸವಿಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ.

• ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನೀವು ದಿನಾಲೂ ಉಣ್ಣುವ ಅನ್ನ-ಸಾರಿಗಿಂತ ಈ ಎಣ್ಣೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ತಿಂಡಿಗಳು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರ.
• ಇವು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ ಮತ್ತು ಉರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಜಾಗರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಜನರು ಖಾರವಾದ ಮಂಡಕ್ಕಿ ಅಥವಾ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಬಜ್ಜಿಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ.

• ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಣಾಮ: ಇಂತಹ ಆಹಾರಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿ 'ರಾಜಸ' ಮತ್ತು 'ತಮಸ' ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ. ತಮೋಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆಲಸ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಿದ್ರೆ ಬರದಿದ್ದರೂ ಮೆದುಳು ಮಂದವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವುದು. ಆದರೆ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಾ ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ಆಹಾರವಿದ್ದರೆ ಮನಸ್ಸು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಬದಲು ದೈಹಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲು ಅತ್ಯಂತ ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರಗಳು. ಇವು ದೇಹಕ್ಕೆ ಲಘುತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ಹಣ್ಣುಗಳಿಗಿಂತ ಮಂಡಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಾನ್ನಕ್ಕೆ (ಅಕ್ಕಿಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದಲೇ ಮಾಡಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಉಪವಾಸದ ಹಿಂದಿರುವ 'ದೇಹದ ಡೆಟಾಕ್ಸಿಫಿಕೇಶನ್' (ವಿಷಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಪವಾಸವೆಂದರೆ ದೇಹಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವುದಲ್ಲ ಅಥವಾ ಬಗೆಬಗೆಯ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಲ್ಲ. ಅದು ದೇಹವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರಿಸುವ ಕಲೆ.

• ಚಿತ್ರಾನ್ನ ಅಥವಾ ಮಂಡಕ್ಕಿ ಸೇವನೆಯಿಂದ ನಿಮ್ಮ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆಯ ಮಟ್ಟ ಏರಿಳಿಕೆಯಾಗಿ ನಿದ್ರೆ ಅಥವಾ ಸುಸ್ತು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
• ಅದರ ಬದಲು ಎಳನೀರು, ಹಾಲು ಅಥವಾ ಹಣ್ಣುಗಳ ಸೇವನೆಯು ನಿಮ್ಮನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರಲು ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಶಿವನಾಮ ಸ್ಮರಣೆ, ಜಾಗರಣೆ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸದ ನಂತರ ಬರುವ ಸೂರ್ಯೋದಯವು ಕೇವಲ ಹೊಸ ದಿನದ ಆರಂಭವಲ್ಲ; ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಹೊಸ ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಸಂಕೇತ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನಡೆಯುವ 'ಪಾರಣೆ'ಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಮಹಾನ್ ವ್ರತವು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಜಾಗರಣೆಯ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಹರ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಅಂದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

• ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಮಾಡಿದ ಸಾಧನೆಯ ಫಲವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ದರ್ಶನವು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯದಾಯಕ.
• ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮಹಾಮಂಗಳಾರತಿಯು ನಮ್ಮಲ್ಲಿನ ತಮೋಗುಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳಿಸಿ, ಸಾತ್ವಿಕ ಭಾವವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ, ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಾವು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ಷಣ.

ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು 'ಪಾರಣೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಜಾಗರೂಕತೆ: ಸುಮಾರು ೨೪ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಹೊಟ್ಟೆ ಖಾಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಾಗ, ನಮ್ಮ ಜೀರ್ಣಾಂಗವ್ಯೂಹವು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
• ಆದ್ದರಿಂದಲೇ, ಪಾರಣೆಯ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಭಾರೀ ಆಹಾರವನ್ನು (Heavy meals) ಸೇವಿಸಬಾರದು.
• ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮೊದಲು ತೀರ್ಥ ಅಥವಾ ಹಾಲನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ನಂತರ ಸಾತ್ವಿಕವಾದ ಬಿಸಿ ಅಡುಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಸೂರ್ಯೋದಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಹಾಸಿಗೆಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾರಣೆಯ ನಂತರವೂ ಅಂದು ಹಗಲು ಪೂರ್ತಿ ನಿದ್ರಿಸದೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಂತೆ ಕಳೆಯುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ.

• ಇದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನೇರವಾಗಿದ್ದ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿದ ಶಕ್ತಿಯು ದೇಹದ ತುಂಬಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಬೇಕು.
• ಕೂಡಲೇ ಮಲಗುವುದರಿಂದ ಆ ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯವಾಗಬಹುದು. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಸಂಕಲ್ಪ ಶಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಗಿದೆ.

ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ನಾವು ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಕೋಪ, ಅಸೂಯೆ, ಸುಳ್ಳುಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರೆ ಆ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

• ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ನಿಜವಾದ ಯಶಸ್ಸು ಇರುವುದು ನಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ.
• ಈ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯ ಶಿಸ್ತು, ಮೌನ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನವು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಬೇಕು.

ಮುಕ್ತಾಯ:

"ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ" ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಬದುಕನ್ನು ಹಸನುಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ತರಬೇತಿ. ಈ ಏಳು ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಾವು ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ದೈವಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಜ್ಞಾನವು ನಿಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ, ಶಿವತ್ವದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲಿ.

❖

ಲೇಖಕರು: ರವಿ ಬೂಕನಬೆಟ್ಟ

ಬರಹ ಓದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು

ಇಂತಹ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಳವಾದ ಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಫಾಲೋ ಮಾಡಿ

🌐 ಬ್ಲಾಗ್ ಸಬ್‌ಸ್ಕ್ರೈಬ್ ಮಾಡಿ

---

ಗಮನಿಸಿ: ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯು ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇದು ಓದುಗರ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅರಿವಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಚಿತ್ರವು AI (ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.